خارش مقعدی چیست | علت، درمان + بهترین قرص و پماد خارش مقعد

خارش مقعد نوعی احساس ناراحتی و تحریک و بسیار آزار دهنده در ناحیه اطراف مقعد است که فرد را وادار به خاراندن ناحیه مقعد می کند که می‌تواند از یک تحریک پوستی ساده تا نشانه‌ ای از برخی بیماری‌ های گوارشی، پوستی یا عفونی باشد. این عارضه ممکن است به‌صورت موقت ایجاد شود یا برای هفته‌ ها و حتی ماه‌ ها ادامه پیدا کند و با علائمی مانند سوزش، قرمزی، درد یا احساس رطوبت در ناحیه مقعد همراه باشد. در بسیاری از موارد، خاراندن مداوم نه‌ تنها مشکل را برطرف نمی‌کند، بلکه باعث آسیب بیشتر به پوست و تشدید علائم می‌شود.

در ادامه این مطلب به بررسی دلایل این عارضه و درمان های آن می‌پردازیم.

علت خارش مقعد در بزرگسالان

خارش پشت یک علامت است، نه یک بیماری مستقل. به همین دلیل می‌تواند به دلایل ساده یا مشکلات پزشکی زمینه‌ای ایجاد شود. در بسیاری از موارد، این مشکل موقتی است و به علت تحریک پوست یا عادت‌های روزمره ایجاد می‌شود، اما در برخی موارد می‌تواند نشانه بیماری‌ های گوارشی، پوستی یا عفونی باشد. شناخت علت دقیق خارش اهمیت زیادی دارد، چون درمان بدون تشخیص درست معمولا باعث بازگشت مجدد علائم می‌شود.

در ادامه به بررسی 14 علت شایع خارش مقعد در بزرگسالان می‌پردازیم. این موارد از دلایل ساده و موقتی تا بیماری‌های زمینه‌ای را شامل می‌شوند و شناخت آن‌ها برای انتخاب درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

1. تحریک و حساسیت پوستی

یکی از شایع‌ترین دلایل خارش، تحریک مستقیم پوست ناحیه مقعد است. این تحریک می‌تواند به علت استفاده از:

• صابون‌های معطر و قوی
• دستمال مرطوب‌های شیمیایی
• لباس زیرهای پلاستیکی یا تنگ
• شستشوی بیش از حد

رخ دهد. در این حالت معمولاً خارش با قرمزی، خشکی و سوزش خفیف همراه است.

2. رطوبت و تعریق زیاد

اگر ناحیه مقعد برای مدت طولانی مرطوب بماند، پوست تحریک شده و زمینه برای رشد قارچ و باکتری فراهم می‌شود.

این حالت بیشتر در افراد دارای اضافه وزن و کسانی که فعالیت بدنی زیادی دارند، دیده می‌شود.

علائم معمول:

• خارش مداوم
• احساس رطوبت
• گاهی بوی ناخوشایند

3. هموروئید (بواسیر)

هموروئید یکی از شایع‌ ترین بیماری‌ های ناحیه مقعد است که می‌تواند باعث خارش مزمن شود. در این بیماری، رگ‌های خونی این ناحیه دچار تورم می‌شوند و این وضعیت باعث التهاب پوست اطراف مقعد و گاهی نشت مقدار کمی ترشحات می‌گردد. همین موضوع به مرور باعث تحریک مداوم پوست و ایجاد خارش می‌شود. بسیاری از بیماران گزارش می‌کنند که خارش آن‌ ها بعد از دفع مدفوع شدت بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است با احساس فشار، ناراحتی یا حتی خونریزی خفیف نیز همراه باشد که البته می‌توان درمان هموروئید بدون جراحی انجام داد.

4. شقاق مقعد (Anal Fissure)

شقاق مقعد به معنای ایجاد یک ترک یا زخم سطحی در پوست کانال مقعد است که معمولاً در اثر یبوست یا دفع سخت ایجاد می‌شود. این آسیب کوچک می‌تواند باعث درد شدید هنگام دفع مدفوع، سوزش و حتی خونریزی روشن شود. علاوه بر این، در بسیاری از موارد خارش نیز در مرحله ترمیم یا بین دفعات دفع مدفوع ایجاد می‌شود، زیرا پوست آسیب‌دیده نسبت به تحریک بسیار حساس‌تر می‌شود و روند بهبود می‌تواند با احساس خارش همراه باشد.

5. عفونت‌های قارچی

قارچ‌هایی مانند کاندیدا در محیط‌ های مرطوب رشد می‌کنند و باعث خارش شدید می‌شوند. این قارچ ها می‌توانند باعث ایجاد علائم زیر در بیمار شوند:

• خارش مداوم
• قرمزی واضح
• گاهی پوسته‌ریزی یا ترشح

6. عفونت انگلی (کرمک)

کرمک یکی از دلایل شایع خارش باسن، به‌خصوص در کودکان است اما در بزرگسالان نیز دیده می‌شود. این انگل معمولاً شب‌ها فعال‌تر است و در اطراف مقعد تخم‌گذاری می‌کند که همین موضوع باعث تحریک شدید پوست می‌شود. ویژگی بارز این نوع خارش، شدت گرفتن آن در شب و هنگام خواب است که می‌تواند باعث بی‌قراری و اختلال خواب شود. در برخی موارد نیز ممکن است کرم‌های بسیار ریز در مدفوع یا اطراف مقعد مشاهده شوند و این وضعیت معمولاً با درمان دارویی ضدانگل به‌طور کامل برطرف می‌شود.

7. بیماری‌های پوستی (اگزما و پسوریازیس)

برخی بیماری‌های پوستی مزمن مانند اگزما و پسوریازیس می‌توانند ناحیه مقعد را نیز درگیر کنند. در این شرایط، مشکل فقط محدود به مقعد نیست بلکه بخشی از یک بیماری پوستی گسترده‌تر است. این بیماری‌ها باعث اختلال در سد دفاعی پوست می‌شوند و در نتیجه خشکی شدید، پوسته‌ریزی و خارش طولانی‌مدت ایجاد می‌کنند. در موارد شدیدتر، ممکن است این علائم در سایر نواحی بدن نیز دیده شود و خارش معمولاً مقاوم و مداوم است و بدون درمان تخصصی کنترل نمی‌شود.

8. رژیم غذایی

برخی مواد غذایی می‌توانند باعث تحریک دستگاه گوارش یا پوست ناحیه مقعد شوند و خارش را تشدید کنند. این واکنش معمولاً به دلیل تغییر در اسید مدفوع یا تحریک مخاط روده رخ می‌دهد.

مواد غذایی محرک شامل:

• غذاهای تند و ادویه‌دار
• قهوه و نوشیدنی‌های کافئین‌دار
• نوشیدنی‌های اسیدی مانند نوشابه
• شکلات (در برخی افراد حساس)

در این حالت، خارش معمولا چند ساعت پس از مصرف غذا شروع می‌شود و با اصلاح رژیم غذایی کاهش پیدا می‌کند.

9. شستشوی بیش از حد یا وسواس بهداشت

برخلاف تصور رایج، شستشوی زیاد ناحیه مقعد می‌تواند مشکل را بدتر کند. استفاده مکرر از صابون‌ها و شوینده‌های قوی باعث از بین رفتن چربی طبیعی پوست شده و سد محافظتی آن را تضعیف می‌کند. در نتیجه پوست خشک، حساس و مستعد خارش می‌شود.

10. باقی ماندن ذرات مدفوع یا پاک‌سازی ناکامل

در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که دچار یبوست یا اسهال‌های خفیف هستند، ممکن است مقدار کمی از مدفوع در ناحیه باقی بماند. این موضوع باعث تحریک مداوم پوست و ایجاد خارش مزمن می‌شود، حتی اگر فرد بهداشت را رعایت کند.

11. مصرف برخی داروها

برخی داروها می‌توانند به‌طور غیرمستقیم باعث این عارضه شوند. برای مثال:

• آنتی‌بیوتیک‌ها (به دلیل تغییر فلور طبیعی روده)
• برخی ملین‌ها
• داروهای حاوی کدئین یا مخدرها (به دلیل ایجاد یبوست)

12. بیماری‌های سیستمیک (داخلی)

در بعضی موارد، خارش مقعدی فقط یک علامت موضعی نیست و می‌تواند نشانه بیماری‌های عمومی بدن باشد. از جمله:

• دیابت (به دلیل افزایش احتمال عفونت‌های قارچی)
• بیماری‌های کبدی و کلستاز (به‌خصوص خارش منتشر پوستی)
• اختلالات سیستم ایمنی

در این شرایط معمولاً خارش فقط محدود به مقعد نیست و ممکن است در سایر نواحی بدن نیز احساس شود.

13. استرس و عوامل عصبی

استرس و اضطراب می‌توانند آستانه حساسیت پوست را کاهش دهند و باعث تشدید احساس خارش شوند. در برخی افراد حتی بدون وجود علت واضح پوستی، خارش به صورت دوره‌ای و وابسته به شرایط روانی بروز می‌کند.

14. رابطه جنسی و عفونت‌های منتقله جنسی (در برخی موارد)

برخی عفونت‌ های مقاربتی و عوارض رابطه مقعدی می‌توانند ناحیه مقعد را درگیر کنند و باعث خارش، سوزش یا ترشحات غیرطبیعی شوند. این موارد معمولا با علائم دیگری مانند درد یا زخم نیز همراه هستند و نیاز به بررسی تخصصی دارند.

علت خارش مقعد در کودکان

خارش مقعدی در کودکان معمولا به دلایلی متفاوت از بزرگسالان ایجاد می‌شود و در اغلب موارد با رعایت بهداشت یا درمان علت زمینه‌ای برطرف خواهد شد. اگر این خارش به‌صورت مداوم ادامه داشته باشد، شب‌ها شدت بگیرد یا با علائمی مانند درد، خونریزی، ترشح و تب همراه باشد، لازم است کودک توسط پزشک معاینه شود.

شایع‌ترین علل خارش مقعد در کودکان عبارت‌اند از:

• آلودگی به کرمک: یکی از مهم‌ترین دلایل خارش پشت در کودکان، ابتلا به کرمک است. این انگل معمولا شب‌ها اطراف مقعد تخم‌گذاری می‌کند و باعث خارش شدید، بی‌قراری و اختلال در خواب کودک می‌شود. در صورت تشخیص، معمولا تمام اعضای خانواده باید هم‌زمان تحت درمان قرار بگیرند.
• رعایت نکردن بهداشت ناحیه مقعد: باقی ماندن مدفوع روی پوست، شستشوی ناکافی یا برعکس، استفاده بیش از حد از صابون و دستمال‌های معطر می‌تواند پوست حساس کودکان را تحریک کرده و باعث خارش شود.
• ادرارسوختگی و حساسیت به پوشک: در نوزادان و کودکان کم‌سن، تماس طولانی پوست با رطوبت، ادرار یا مدفوع و تعویض دیرهنگام پوشک می‌تواند التهاب و خارش اطراف مقعد را به دنبال داشته باشد. گاهی نیز عفونت قارچی روی این التهاب سوار می‌شود و علائم را تشدید می‌کند.
• یبوست و شقاق مقعدی: دفع مدفوع سفت ممکن است باعث ایجاد ترک‌های کوچک در اطراف مقعد شود. این ترک‌ها که به آن ها فیشر هم گفته می‌شود، علاوه بر درد هنگام اجابت مزاج، می‌توانند باعث خارش و سوزش نیز شوند.
• بیماری‌های پوستی و آلرژی: برخی کودکان به شوینده‌ها، لباس زیر الیاف مصنوعی یا مواد حساسیت‌زا واکنش نشان می‌دهند. همچنین بیماری‌هایی مانند اگزما می‌توانند خارش ناحیه مقعد را ایجاد یا تشدید کنند.

در بیشتر موارد، با درمان علت اصلی و رعایت نکات بهداشتی، خارش مقعدی در کودکان طی چند روز تا چند هفته بهبود پیدا می‌کند. با این حال، اگر خارش به طور مداوم تکرار شود یا با کاهش وزن، خونریزی، ترشح چرکی یا درد شدید همراه باشد، مراجعه به پزشک ضروری است تا علت دقیق آن بررسی و درمان مناسب آغاز شود.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

به گفته وب سایت معتبر mayoclinic.org :

در صورتی به پزشک مراجعه کنید که:

• خارش شدید یا مداوم باشد

• دچار خونریزی مقعدی یا نشت مدفوع باشید

• به نظر برسد ناحیه مقعد دچار عفونت شده است

• نتوانید علت خارش مداوم را پیدا کنید

پماد برای خارش مقعدی

اگر خارش ناشی از التهاب، تحریک پوستی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای باشد، پزشک ممکن است استفاده از پمادهای موضعی را توصیه کند. این داروها با کاهش التهاب، کنترل عفونت یا محافظت از پوست، به بهبود علائم کمک می‌کنند. با این حال، انتخاب پماد باید بر اساس علت اصلی خارش انجام شود؛ زیرا استفاده از داروی نامناسب ممکن است مشکل را تشدید کند.

رایج‌ترین پمادهای مورد استفاده برای خارش مقعد عبارت‌اند از:

• پمادهای حاوی هیدروکورتیزون: این داروها التهاب، قرمزی و خارش را کاهش می‌دهند و معمولا برای خارش ناشی از هموروئید، شقاق یا تحریکات پوستی تجویز می‌شوند. مصرف آن‌ها باید کوتاه‌مدت و مطابق دستور پزشک باشد، زیرا استفاده طولانی‌مدت می‌تواند باعث نازک شدن پوست شود.
• پمادهای ضد قارچ: اگر علت خارش، عفونت قارچی باشد، پزشک ممکن است پمادهای ضد قارچ مانند کلوتریمازول یا میکونازول را تجویز کند. این داروها با از بین بردن قارچ‌ها، خارش و التهاب را کاهش می‌دهند.
• پماد زینک اکسید: زینک اکسید با ایجاد یک لایه محافظ روی پوست، از تماس مستقیم رطوبت و مواد تحریک‌کننده با ناحیه مقعد جلوگیری می‌کند. این پماد به‌ویژه در افرادی که به دلیل تعریق، اسهال یا تحریک پوستی دچار خارش شده‌اند، می‌تواند مفید باشد.
• پمادهای بی‌حس‌کننده موضعی: برخی پمادها حاوی لیدوکائین هستند و می‌توانند به طور موقت خارش، سوزش و درد را کاهش دهند. این داروها باید فقط برای مدت کوتاه و طبق نظر پزشک استفاده شوند.

نکته مهم: اگر خارش مقعدی بیش از یک تا دو هفته ادامه پیدا کند، با خونریزی، ترشح، درد شدید یا توده در ناحیه مقعد همراه باشد، قبل از مصرف هر نوع پماد باید علت اصلی توسط پزشک مشخص شود. درمان خودسرانه ممکن است تشخیص بیماری‌های مهم‌تری مانند شقاق، هموروئید، عفونت یا بیماری‌های پوستی را به تأخیر بیندازد.

بهترین پماد برای خارش مقعدی

انتخاب بهترین پماد برای خارش مقعدی به علت ایجادکننده آن بستگی دارد. برای مثال، اگر خارش ناشی از التهاب باشد، پمادهای ضدالتهاب مؤثرتر هستند؛ در حالی که در عفونت‌های قارچی باید از داروهای ضدقارچ استفاده شود. به همین دلیل، مصرف خودسرانه پماد بدون تشخیص علت اصلی می‌تواند باعث طولانی شدن روند درمان شود.

در جدول زیر رایج‌ترین پمادهایی که پزشکان برای درمان خارش مقعدی تجویز می‌کنند، معرفی شده‌اند.

پماد برای درمان خارش مقعدی در کودکان

در کودکان، قبل از انتخاب هر نوع پماد باید علت خارش مشخص شود؛ زیرا در بسیاری از موارد، عامل اصلی کرمک، ادرارسوختگی، حساسیت پوستی یا عفونت قارچی است و درمان هر یک متفاوت خواهد بود. همچنین پوست کودکان حساس‌تر از بزرگسالان است و برخی داروها نباید بدون تجویز پزشک استفاده شوند.

در نهایت، برای هر نوع درمان، به ویژه برای کودکان، مشاوره با پزشک ضروری است تا از ایمن بودن و مناسب بودن پماد انتخابی اطمینان حاصل کنید.

درمان خانگی خارش مقعدی

درمان خانگی این عارضه در بسیاری از موارد می‌تواند به کاهش علائم کمک کند، به‌خصوص زمانی که علت آن تحریک پوستی، خشکی، حساسیت یا مشکلات خفیف گوارشی باشد. با این حال اگر خارش برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا همراه با علائمی مانند خونریزی، درد شدید یا ترشح باشد، لازم است بررسی پزشکی انجام شود.

مهم‌ترین روش‌های خانگی برای کاهش خارش مقعدی

• رعایت کامل بهداشت ناحیه مقعد (شستشو با آب ولرم و خشک کردن کامل)
• استفاده از صابون‌های ملایم و بدون عطر
• پرهیز از دستمال مرطوب‌های معطر و مواد شیمیایی تحریک‌کننده
• اجتناب از خاراندن ناحیه (برای جلوگیری از تشدید التهاب)
• استفاده از کمپرس سرد برای کاهش خارش و التهاب
• انجام حمام سیتز (نشستن در آب گرم) به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، به‌ویژه در موارد هموروئید یا شقاق
• مصرف آب کافی و رژیم غذایی پرفیبر برای جلوگیری از یبوست
• پرهیز از غذاهای تند، ادویه‌دار و اسیدی
• پوشیدن لباس زیر نخی و آزاد برای کاهش تعریق و رطوبت
• استفاده محدود از نرم‌کننده‌های ساده مثل وازلین برای کاهش خشکی پوست
• جلوگیری از زور زدن هنگام دفع مدفوع

جدول گیاهان دارویی برای درمان خانگی خارش مقعد

قرص ضد خارش مقعدی

در مواردی که خارش در مقعد شدید است و درمان های موضعی کافی نیستند پزشک ممکن است قرص ضد خارش مقعدی تجویز کند. این داروها معمولا شامل آنتی هیستامین ها هستند که به کاهش التهاب و خارش ناشی از واکنش های آلرژیک یا عفونت ها کمک می کنند. آنتی هیستامین هایی مانند ستیریزین یا لوراتادین معمولا برای تسکین علائم این عارضه استفاده می شوند.

در برخی موارد قرص های ضد قارچ برای درمان عفونت های قارچی که باعث خارش‌ های مقعدی شده اند تجویز می شوند. این داروها به مهار رشد قارچ ها و کاهش علائم ناشی از عفونت کمک می کنند. در صورتی که این عارضه به دلیل انگل های روده ای مانند کرمک باشد پزشک داروهای ضد انگل مانند مبندازول یا آلبندازول تجویز خواهد کرد. این داروها به سرعت انگل ها را از بین می برند و علائم خارش را کاهش می دهند.

استفاده از قرص های ضد التهاب نیز ممکن است در برخی موارد توصیه شود. این داروها به کاهش التهاب در ناحیه مقعد و تسکین علائم کمک می کنند. با این حال مصرف داروهای خوراکی باید تحت نظر پزشک انجام شود و بیماران باید از خود درمانی پرهیز کنند زیرا مصرف نادرست این دارو ها می تواند عوارض جانبی جدی را برای سلامتی شما همراه داشته باشد.

جمع بندی

روش‌های درمانی متنوعی از درمان‌های خانگی موثر مانند حمام سیتز (نشستن در آب گرم)، استفاده از لباس زیر نخی و خشک نگه داشتن ناحیه تا پمادهای موضعی ضدالتهاب، ضدقارچ و قرص‌های خوراکی وجود دارد. با این حال، اگر خارش با علائم دیگری همچون درد، سوزش، خونریزی یا ترشح همراه بود یا با درمان‌های اولیه بهبود نیافت، مراجعه به پزشک برای جلوگیری از مزمن شدن مشکل، امری ضروری است.

در بسیاری از موارد، خارش مزمن و مقاوم به درمان، ریشه در بیماری‌های ناحیه آنورکتال مانند بواسیر و شقاق مقعدی دارد. در این شرایط، تا زمانی که بیماری اصلی درمان نشود، خارش نیز به طور کامل برطرف نخواهد شد. کلینیک پیکاطب به عنوان یک مرکز پیشرو و تخصصی در زمینه درمان بیماری‌های نشیمنگاهی، با ارائه روش‌های نوین و کم‌تهاجمی مانند لیزردرمانی، به بیماران کمک می‌کند تا علت اصلی مشکل خود را به صورت قطعی و با کمترین درد و ناراحتی برطرف کنند.